ଭୁବନେଶ୍ୱର, ୨୮ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬: ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଭରା ଦକ୍ଷିଣ ପ୍ରାନ୍ତରେ ପୁଣି ଥରେ ଶିଳ୍ପାୟନ ଓ ଜଳ-ଜଙ୍ଗଲ-ଜମିର ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ମହାଲଢ଼େଇ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ନିୟମଗିରି ଐତିହାସିକ ଜନଆନ୍ଦୋଳନ ପରେ ଏବେ ରାୟଗଡ଼ା ଏବଂ କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ସୀମାନ୍ତରେ ଥିବା ଶିଜିମାଳି ଓ କୁଟ୍ରୁମାଳି ପାହାଡ଼ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ପ୍ରସ୍ତାବିତ ବକ୍ସାଇଟ୍ ଖନନ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ବିରୋଧ କରି ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିବାସୀ ଓ ଜନସାଧାରଣ ରାଜାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇଥିବା ବେଳେ, ପୋଲିସ ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଓ ଜନଅଧିକାର କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯିବା ପରେ ସ୍ଥିତି ଅଧିକ ଜଟିଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ତେଜନା ଲାଗି ରହିଥିବା ବେଳେ ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ବ୍ୟାପକ ପୋଲିସ ଫୋର୍ସ ମୁତୟନ କରାଯାଇଛି।
ଆନ୍ଦୋଳନର ମୂଳ କାରଣ: କାହିଁକି ହେଉଛି ବକ୍ସାଇଟ୍ ଖନନକୁ ବିରୋଧ?
ରାୟଗଡ଼ାର କାଶୀପୁର ଏବଂ କଳାହାଣ୍ଡିର ଥୁଆମୂଳ ରାମପୁର ବ୍ଲକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶିଜିମାଳି ଓ କୁଟ୍ରୁମାଳି ପାହାଡ଼ ବକ୍ସାଇଟ୍ ସମ୍ପଦରେ ଭରପୂର। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବୃହତ୍ ସଂସ୍ଥା ପକ୍ଷରୁ ଖଣି ଖନନ ପାଇଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରଠାରୁ ହିଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନଜାତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।
ବିରୋଧର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ଜୀବିକା ଓ ବାସସ୍ଥାନ ହରାଇବାର ଭୟ: ଶିଜିମାଳି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଶତାଧିକ ଆଦିବାସୀ ଗ୍ରାମ ନିଜର ଜୀବିକା ପାଇଁ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଖଣି ଖନନ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭିଟାମାଟିରୁ ବିସ୍ଥାପିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ସେମାନେ ଆଶଙ୍କା କରୁଛନ୍ତି।
- ପରିବେଶ ଓ ଜଳଉତ୍ସ ନଷ୍ଟ: ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ବାରମାସୀ ଝରଣା ଏବଂ ନଦୀର ଉତ୍ସ, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାଷ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ। ଖଣି ଖନନ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ ହେବା ସହ ଜଳ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହେବ।
- ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବନା: ନିୟମଗିରି ଭଳି ଶିଜିମାଳି ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ କନ୍ଧ ଆଦିବାସୀମାନେ ନିଜର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜା କରିଆସୁଛନ୍ତି। ପାହାଡ଼ କଟାଗଲେ ସେମାନଙ୍କର ସଂସ୍କୃତି ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବ ବୋଲି ପ୍ରତିବାଦ ସଭାରେ ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ପୋଲିସ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ କର୍ମୀଙ୍କ ଗିରଫଦାରୀକୁ ନେଇ ବଢିଲା ଉତ୍ତେଜନା
ଗତ କିଛି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ତୀବ୍ର ହେବା ପରେ ପ୍ରଶାସନ ଓ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଖଣି ଅଞ୍ଚଳରେ ଜନଶୁଣାଣିକୁ ବିରୋଧ କରାଯିବା ପରେ ପୋଲିସ ପକ୍ଷରୁ କଡ଼ା ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିବାସୀ ନେତା ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ଆଦିବାସୀ ଅଧିକାର କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ପୋଲିସ ଗିରଫ କରିବା ପରେ ନିଆଁରେ ଘିଅ ଢାଳିଲା ଭଳି ପରିସ୍ଥିତି ହୋଇଛି।
ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନର କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ବିକାଶମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଉତ୍ତେଜନା ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅଟକ ରଖାଯାଇଛି। ମାତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଯେ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଢଙ୍ଗରେ କରାଯାଉଥିବା ପ୍ରତିବାଦକୁ ଦବାଇବା ପାଇଁ ପୋଲିସ ମିଥ୍ୟା ମାମଲାରେ ସେମାନଙ୍କର ନେତାମାନଙ୍କୁ ଜେଲ୍ ପଠାଉଛି। ଏହି ଗିରଫଦାରୀ ବିରୋଧରେ ହଜାର ହଜାର ମହିଳା ଓ ପୁରୁଷ ହାତରେ ପାରମ୍ପରିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ଲାକାର୍ଡ ଧରି କାଶୀପୁର ଏବଂ ଥୁଆମୂଳ ରାମପୁର ରାସ୍ତାରେ ବିକ୍ଷୋଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି।
ମାନବାଧିକାର ସଂଗଠନ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା
ଶିଜିମାଳି ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବେ କେବଳ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ସୀମିତ ନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ଜାତୀୟ ସ୍ତରର ମାନବାଧିକାର ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଛି। ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶବିତ୍ ଏବଂ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ରାୟଗଡ଼ା ପୋଲିସର ଏହି ଦମନଲୀଳାକୁ ତୀବ୍ର ନିନ୍ଦା କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, ପଞ୍ଚାୟତ ଜନସଭା ବା ପାଲିସଭାର ବିନା ଅନୁମତିରେ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଖଣି ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ, ଯାହା ସମ୍ବିଧାନର ପଞ୍ଚମ ଅନୁସୂଚୀର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ଅଟେ।
ରାଜନୈତିକ ସ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ କର୍ପୋରେଟ୍ ସଂସ୍ଥାକୁ ଫାଇଦା ପହଞ୍ଚାଇବା ଏବଂ ଗରିବ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ସ୍ୱରକୁ ଚାପି ଦେଉଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଆଣିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଶାସକ ଦଳ ପକ୍ଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି ଯେ, ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ଓ ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଶିଳ୍ପାୟନ ଜରୁରୀ, ତେବେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରାଯିବ।
ଆଗାମୀ ଦିନରେ କେଉଁ ମୋଡ଼ ନେବ ଏହି ଜନଆନ୍ଦୋଳନ?
ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖିଲେ ମନେହୁଏ, ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଆହୁରି ଉଗ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରେ। ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ୧୪୪ ଧାରା ଜାରି କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନାହାନ୍ତି। ଜେଲରେ ଥିବା କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଖଲାସ କରିବା ଏବଂ ବକ୍ସାଇଟ୍ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଦ୍ଦ କରିବା ଦାବିରେ ସେମାନେ ଅଟଳ ଅଛନ୍ତି।
ସମାଧାନର ପନ୍ଥା କଣ ହୋଇପାରେ?
- ମୁକ୍ତ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ଆଲୋଚନା: ସରକାର, ଖଣି କମ୍ପାନୀ ଏବଂ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ବୈଠକ ବସିବା ଆବଶ୍ୟକ।
- ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଆସ୍ଥାଭାଜନ: ପୋଲିସ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ ନକରି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଜିତିବା ପ୍ରଶାସନର ପ୍ରାଥମିକତା ହେବା ଉଚିତ।
- ପରିବେଶ ପ୍ରଭାବ ଆକଳନ : ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ସଂସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଅଞ୍ଚଳର ପରିବେଶ ଉପରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଥିବା ପ୍ରଭାବର ସଠିକ୍ ଆକଳନ କରି ରିପୋର୍ଟ ସାର୍ବଜନୀନ କରାଯିବା ଦରକାର।
ନିଷ୍କର୍ଷ
ଓଡ଼ିଶାରେ ଖଣି ଭିତ୍ତିକ ଶିଳ୍ପାୟନର ଇତିହାସ ବେଶ୍ ପୁରୁଣା, ମାତ୍ର ବିକାଶ ନାମରେ ଜନଜାତିଙ୍କ ଭିଟାମାଟି ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବଳି ଚଢ଼ାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଶିଜିମାଳି ଓ କୁଟ୍ରୁମାଳି ପାହାଡ଼ରେ ଜାରି ରହିଥିବା ଏହି ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥିତି କେବଳ ରାୟଗଡ଼ା ବା କଳାହାଣ୍ଡି ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟର ଶିଳ୍ପ ନୀତି ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ସଦୃଶ। ପ୍ରଶାସନ ତୁରନ୍ତ ଦମନମୂଳକ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ପରିହାର କରି ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାର ସମାଧାନ ନକଲେ, ଏହା ଆଉ ଏକ ନିୟମଗିରି ଆନ୍ଦୋଳନର ରୂପ ନେବା ନିଶ୍ଚିତ।
Also Read ବାତ୍ୟା ‘ଅର୍ଣ୍ଣବ’ର କରାଳ ରୂପ: ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ବର୍ଷା ଓ ପବନ, ୧୦ ଲକ୍ଷର ଅଧିକ ଲୋକ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ
